Αν οι δήμαρχοι κυβερνούσαν τον κόσμο...

Αν οι δήμαρχοι κυβερνούσαν τον κόσμο…

Ο τίτλος ακούγεται υπερβολικός στην πρώτη ματιά, όμως η επεξεργασία ενός νέου πολιτικού και πολιτειακού μοντέλου δεν θα έπρεπε να φαντάζει τόσο εξωπραγματική στις σημερινές συνθήκες της παγκόσμιας κρίσης.

Η πολιτική σκέψη διεθνώς προχωρά σε νέα ανεξερεύνητα εδάφη, όταν το υπάρχον πρότυπο φτάνει στα όριά του: Οι ατελείωτοι πόλεμοι της νέας τάξης (η οποία υποτίθεται ότι θα έφερνε το τέλος των πολέμων), το διαρκές και διευρυνόμενο έλλειμμα δημοκρατίας στις δυτικές κοινωνίες, το φάσμα της πείνας και οι συνέπειες της οικονομικής κρίσης, όλα υποδεικνύουν σύμφωνα με σύγχρονους στοχαστές το τέλμα του έθνους κράτους. Ένας από αυτούς, ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ, με ένα βιβλίο του που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ πριν λίγους μήνες (If Mayors Ruled the World), προτείνει την επιστροφή στις ρίζες της πολιτικής συγκρότησης της ανθρωπότητας, την πόλη κράτος. Και δεν έχει λίγα επιχειρήματα.

Η λαμπρή ιστορία των πόλεων έχει συμπληρώσει έναν πλήρη κύκλο. Η ανθρωπότητα ξεκίνησε τα βήματά της στην πολιτική και τον πολιτισμό διά των πόλεων, την κοιτίδα της δημοκρατίας. Αλλά για χιλιετίες ο κόσμος βασίστηκε στη μοναρχία και τις αυτοκρατορίες και όψιμα στα έθνη κράτη που κλήθηκαν να φέρουν το βάρος της δημοκρατίας. Σήμερα, το έθνος κράτος μπορεί να σημειώνει επιτυχίες κατά τόπους σε εθνικό επίπεδο, όμως από τη σκοπιά της παγκοσμιότητας έχει αποτύχει. Η πόλη, το διαχρονικό καταφύγιο των ανθρώπων, κατά τον συγγραφέα, είναι η τελευταία ελπίδα της δημοκρατίας.

benjamin_barberΑνεξάρτητα από τα μεγαλόπνοα πολιτικά σχέδια, η πολιτική ξεκινά από τη γειτονιά και την πόλη. Σήμερα περισσότεροι από τους μισούς ανθρώπους του πλανήτη ζουν σε πόλεις και στο λεγόμενο ανεπτυγμένο κόσμο το ποσοστό αυτό φτάνει στο 78%. Με δεδομένη την αντίσταση των κρατών στη διεθνή συνεργασία, ο συγγραφέας υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη πολιτική πρόκληση σήμερα είναι να βρεθούν εναλλακτικοί θεσμοί που θα λύσουν τα προβλήματα ενός αλληλοεξαρτώμενου κόσμου, χωρίς υποχωρήσεις στη δημοκρατία. Οι κίνδυνοι της ανθρωπότητας είναι κατά τον Μπάρμπερ, οι “αναρχικές” μορφές της παγκοσμιοποίησης, όπως οι πόλεμοι και η τρομοκρατία, και οι μονοπωλιακές μορφές παγκοσμιοποίησης, τις οποίες φέρνει η κυριαρχία των πολυεθνικών. Στο πλαίσιο αυτό, είναι αναγκαίο να συγκροτηθούν δημοκρατικά όργανα που να είναι ικανά να αντιμετωπίζουν τις παγκόσμιες προκλήσεις. Τα κράτη, όπως έδειξε η αιματηρή ιστορία του 20ού αιώνα, έκανα λίγα βήματα μπροστά. Η δημοκρατία στενάζει στη σφιχτή αγκαλιά των κρατών και φαίνεται σχεδόν απίθανο πια να καταστεί δημοκρατική η παγκοσμιοποίηση ή να παγκοσμιοποιηθεί η δημοκρατία, όσο όλα εξαρτώνται από αντίπαλα κυρίαρχα κράτη.

Η λύση για τον συγγραφέα είναι μπροστά μας αλλά είναι ακόμη ανεπεξέργαστη. Οι πόλεις πρέπει να κληθούν να πραγματοποιήσουν αυτό που δεν μπορούν τα κράτη. Πρόκειται για τους περισσότερο δικτυωμένους πολιτικούς θεσμούς που χαρακτηρίζονται από συνεργασία και συλλογικότητα, δημιουργικότητα και πολυπολιτισμικότητα. Όπως άλλωστε υποστηρίζει ο Μπάρμπερ, κάτι ανάλογο συμβαίνει ήδη. Οι πόλεις διασυνδέονται όλο και περισσότερο σε δίκτυα πολιτισμού, εμπορίου και επικοινωνίας που αγκαλιάζουν όλη την υφήλιο. Τα δίκτυα αυτά λοιπόν μπορούν να αναβαθμιστούν ώστε να κάνουν επισήμως αυτό που σήμερα γίνεται ανεπισήμως: Να διοικούν τον κόσμο με εθελοντική συνεργασία και στη βάση συναινέσεων.

Το πρόβλημα της δημοκρατίας στο σύγχρονο κόσμο είναι να συνδυάσει τη συμμετοχή που μπορεί να έχει μόνο τοπικά χαρακτηριστικά, με την εξουσία που μπορεί να είναι μόνο συγκεντρωτική. Το έθνος κράτος μέχρι σήμερα έκανε ένα σχετικό συμβιβασμό αλλά πλέον έχει καταστεί πολύ ισχυρό για να επιτρέπει μια στοιχειώδη συμμετοχή, την ίδια στιγμή που είναι πολύ μικρό για να αξιώσει κεντρική παγκόσμια εξουσία.

Η λύση στην αντίφαση; Ας πάρουν οι δήμαρχοι την εξουσία…

Μεταξύ φιλελευθερισμού και σοσιαλισμού

Ο πολιτικός στοχασμός πάνω στα θέματα δημοκρατίας και εξουσίας θα είναι πάντα επίκαιρος, όσο υφίστανται κοινωνικές ανισότητες και μάλιστα, σε τέτοιο βαθμό παροξυσμού όσο σήμερα. Η σκέψη του Μπάρμπερ, να περάσει η εξουσία στους Δημάρχους, δηλαδή τους δήμους, εντάσσεται μάλλον σε ένα μεταμοντέρνο ρεύμα σκέψης που απορρίπτει τόσο το φιλελεύθερο μοντέλο διακυβέρνησης, μια παραλλαγή του οποίου κυριαρχεί σήμερα στο δυτικό κόσμο, όσο και το σοβιετικό μοντέλο, που κατέρρευσε στις αρχές της δεκαετίας του ’90.

Έκτοτε, η πολιτική σκέψη αναζητά τρόπους υπέρβασης των αντιφάσεων: “Σκέψου τοπικά, δράσε παγκόσμια”, ήταν ένα από τα συνθήματα του ανερχόμενου κινήματος της αντι-παγκοσμιοποίησης στις αρχές του 2000. “Ας αλλάξουμε τον κόσμο χωρίς να καταλάβουμε την εξουσία”, ήταν το κάλεσμα του Τζον Χόλογουεϊ σε ένα βιβλίο που επηρέασε όσο ελάχιστα την πολιτικοποιημένη νεολαία μετά τη μόδα της αντι-παγκοσμιοποίησης. Ενώ στη συζήτηση αυτή βαρύνουσα θέση έχουν οι Τόνι Νέγκρι και Μάικλ Χαρντ, που ανέπτυξαν το πολιτικό σχέδιο του “Πλήθους” ως αντίβαρο στην “Αυτοκρατορία”.

Σε σχέση με τα προαναφερθέντα, το βιβλίο του Μπέντζαμιν Μπάρμπερ χαρακτηρίζεται από πραγματισμό. Δεν είναι τυχαίο ότι το βιβλίο αφιερώνεται μεταξύ άλλων δημάρχων και στον δικό μας, Γιώργο Καμίνη, έναν εκπρόσωπο μιας νέας αυτοδιοικητικής σχολής που δεν μπορεί βέβαια να χαρακτηριστεί επαναστατική.

(Δημοσιεύτηκε στον Παλμό Γλυφάδας, 27 Σεπτεμβρίου 2014)