Η τελευταία 5ετία των πόλεων όπως τις γνωρίζαμε

Τι σχέση μπορεί να έχει ένας εκλογικός νόμος με την ταυτότητα μιας πόλης; Αν ο εκλογικός νόμος αφορά το μικροεπίπεδο μιας τοπικής κοινωνίας, τότε πολλά μπορούν να αλλάξουν. Ο “Καλλικράτης” συνένωσε πόλεις με διαφορετικά χαρακτηριστικά σε διοικητικό επίπεδο. Άφησε όμως ένα “παράθυρο” στη διαφορετικότητα, υιοθετώντας τη δημοκρατική αρχή της ποσόστωσης για την εκπροσώπηση κάθε δημοτικής ή τοπικής κοινότητας στο κεντρικό δημοτικό συμβούλιο. Σύμφωνα με τα μέχρι στιγμής δεδομένα, η δημοτική περίοδος που ξεκινά αυτό τον Σεπτέμβριο θα είναι και η τελευταία που κάθε πρώην αυτόνομη πόλη εντός μιας καλλικρατικής ενότητας θα στείλει τους δικούς της εκπροσώπους στο κεντρικό τοπικό όργανο διοίκησης. Η αλλαγή του εκλογικού νόμου που αναβλήθηκε την τελευταία στιγμή παραμένει στο συρτάρι, έχοντας όμως εξασφαλίσει από πολλές πλευρές την αποδοχή.

Σύμφωνα με πολύ πρόσφατη εγκύκλιο του υπουργείου Εσωτερικών, ορίζεται με βάση την τελευταία απογραφή ο αριθμός των συμβούλων ανά εκλογική περιφέρεια, σύμφωνα με τον “Καλλικράτη”. Στο Δήμο Ελληνικού – Αργυρούπολης ορίζεται ότι η μεν Δημοτική Ενότητα Αργυρούπολης με 33.364 δημότες εκπροσωπείται με 22 συμβούλους, η δε Δημοτική Ενότητα Ελληνικού με 17.200 πληθυσμό “στέλνει” 11 πρόσωπα στο Δημοτικό Συμβούλιο. Οι πληθυσμιακές μεταβολές τις οποίες αποτύπωσε η απογραφή του 2011 άφησαν το σημάδι τους στις τοπικές κοινωνίες. Για παράδειγμα, στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, οι αλλαγές που σημειώθηκαν τη δεκαετία από το 2001 ως το 2011, πρόσθεσαν στη Βάρη 3 έδρες δημοτικών συμβούλων. Από αυτές, η μία αφαιρέθηκε από τη Βούλα και οι δύο από τη Βουλιαγμένη, που είδε την πληθυσμό της να μειώνεται από 6.442 κατοίκους το 2001, σε 4.759 το 2011. Παρόλ’ αυτά, σύμφωνα πάντα με τον “Καλλικράτη”, ακόμη και 300 κάτοικοι να απομείνουν στη Βουλιαγμένη, αυτοί θα πρέπει να αποφασίζουν ποιον εκπρόσωπό τους θα στείλουν στο Δημοτικό Συμβούλιο.

Αρκετοί υποστήριξαν ότι στην καθημερινή πολιτική διαπάλη των τοπικών κοινωνιών, ο διαχωρισμός αυτός λειτούργησε τοπικιστικά. Ότι εν ολίγοις το Δημοτικό Συμβούλιο μετατράπηκε σε συντονιστικό όργανο των συνεταιρισμένων πόλεων. Όμως πρέπει να αναρωτηθεί κανείς αν φτάνει μια διοικητική απόφαση της κυβέρνησης για να σβήσει τοπικές ιδιαιτερότητες. Θα χρησιμοποιήσουμε και πάλι το Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης ως παράδειγμα γιατί στα νότια προάστια συνένωσε τρεις αρκετά διαφορετικές πόλεις μεταξύ τους. Και θα αναρωτηθούμε: Πόσο πραγματικά τις ένωσε;

Η Βάρη είναι μια ραγδαία αναπτυσσόμενη πόλη με νέες περιοχές από τις οποίες λείπουν σε αρκετές περιπτώσεις ακόμη και έργα οδοποιίας. Κάτοικοί της (Χέρωμα) έχουν προβλήματα νομιμοποίησης των ιδιοκτησιών τους. Η Βούλα πάλι είναι ένα από τα καλύτερα προάστια της Αττικής με χαρακτήρα αποκλειστικής κατοικίας με πάνω από 28.000 κατοίκους. Και η Βουλιαγμένη είναι ένας τόπος με λίγους μόνιμους κατοίκους και πολλούς παραθεριστές και επισκέπτες. Μπόρεσε ο “Καλλικράτης” να σβήσει τις διαφορές; Όχι βέβαια. Κι όμως, δύο δημοτικές παρατάξεις επέλεξαν να δώσουν με το ίδιο τους το όνομα, τον τίτλο τους, έμφαση σε αυτή την εν πολλοίς θεωρητική ενότητα: “Βάρη Βούλα Βουλιαγμένη, Πόλη για να ζεις” και “Τρία Βήτα, μία πόλη”.

Ένας νόμος του κράτους που ορίζει ένα ενιαίο κέντρο αποφάσεων εντός μιας γεωγραφικής ενότητας δεν μπορεί να αλλάξει νοοτροπίες και μνήμες με ρίζες πολλών δεκαετιών. Το Ελληνικό θα έχει πάντα παρόν το ποντιακό και προσφυγικό στοιχείο, όπως και οι κάτοικοι της Βάρης θα διατηρήσουν την ιδιαίτερη καταγωγή του ο καθένας που συγκροτεί μια μοναδική συλλογική ταυτότητα. Δεν είναι τυχαίο που στην ιστορία της κάθε γλώσσας, τα τοπωνύμια θεωρούνται τα σημαντικότερα τεκμήρια, καθώς αντέχουν όσο καμιά άλλη λέξη στο διάβα του χρόνου.

Τυχόν αλλαγή του εκλογικού νόμου, όπως έχει δρομολογηθεί να γίνει με την εισαγωγή ενιαίου ψηφοδελτίου για όλους τους υποψηφίους συμβούλους, θα σβήσει στο επίπεδο της διοίκησης αυτές τις διαφορές. Ο Βουλιώτης μόνο κατ’ εξαίρεση θα ψηφίσει Βουλιαγμενιώτη υποψήφιο και η Αργυρούπολη θα “καπελώσει” το Ελληνικό σε ποσοστό πολύ μεγαλύτερο από το ισχύον. Με άλλα λόγια, βρισκόμαστε μπροστά στην τελευταία πενταετία πολιτικής εκπροσώπησης των πόλεων με στοιχειωδώς δημοκρατικούς όρους.

Τα δημοκρατικά αναχώματα του “Καλλικράτη”

Οι εμπνευστές της διοικητικής μεταρρύθμισης του “Καλλικράτη” κατάλαβαν εξ αρχής ότι η στρατηγική της ενοποίησης πόλεων με στόχο να φτάσουμε τους συνολικά 325 Δήμους, θα είχε σημαντικές συνέπειες στην ποιότητα της τοπικής δημοκρατίας. Και πράγματι, η αυτοδιοίκηση απομακρύνθηκε από τον πολίτη, η εξουσία απομονώθηκε περισσότερο και πολλές αποφάσεις ελήφθησαν ερήμην της τοπικής κοινωνίας.

Παρόλ’ αυτά, υπήρξε η πρόβλεψη να μην ακολουθηθεί αυτή η πορεία: Τοπικά δημοψηφίσματα, τοπικά συμβούλια, επιτροπές διαβούλευσης, συμπαραστάτες του Δημότη και της επιχείρησης συγκαταλέγονται στις καινοτομίες του νόμου για την αυτοδιοίκηση που επιχείρησαν να γεφυρώσουν την απόσταση του δημότη από τον “καλλικρατικό” δήμαρχο. Τελικώς, απέτυχαν αν κρίνουμε από την πράξη σε όλη την Ελλάδα αυτά τα 3,5 χρόνια από την εγκατάσταση των δημοτικών αρχών.

Το ερώτημα είναι πλέον, αν η αναμόρφωση του “Καλλικράτη” που γίνεται μέχρι στιγμής σπασμωδικά και αποσπασματικά, προχωρήσει στο διάστημα που ξεκινά μετά τις εκλογές για να θέσει τον δάκτυλον επί των τύπον των ήλων. Χωρίς συμψηφισμούς και ευκαιριακές τακτικές, οι νομοθέτες πρέπει να ακούσουν τις τοπικές κοινωνίες. Αν οι διάσπαρτες “μειοψηφίες” εντός των καλλικρατικών ενοτήτων τελικώς φιμωθούν εκλογικά, θα πρέπει να υψωθούν θεσμικά δημοκρατικά αναχώματα για να μη σβήσει η φωνή τους.

Του Γιώργου Λαουτάρη από τον Παλμό Γλυφάδας 19/4/2014