Ο Κλεισθένης και η νέα εποχή της τοπικής δημοκρατίας

Ο Κλεισθένης και η νέα εποχή της τοπικής δημοκρατίας

Αντίστροφα προς τη νομοθέτηση του νέου θεσμικού πλαισίου για την αυτοδιοίκηση μετρούν πλέον οι ημέρες, μετά τη δημοσιοποίηση του νομοσχεδίου με τον κωδικό τίτλο “Κλεισθένης Ι” την Παρασκευή 27 Απριλίου.

Η διαβούλευση εξπρές λήγει στις 14 Μαΐου και έπειτα το λόγο θα έχει η Βουλή.

Παρά τις σημαντικές τομές που εισηγείται η κυβέρνηση, από τη δομή του νομοσχεδίου είναι σαφές ότι δεν έχουμε μια ολοκληρωμένη θεσμική μεταρρύθμιση, όπως ήταν ο “Καλλικράτης”.

Αντιθέτως, ο κορμός του παλιού νόμου διατηρείται και γίνεται μια σημειακή τροποποίηση άρθρων. Άλλωστε, η αποσπασματικότητα της κυβερνητικής παρέμβασης τονίζεται και από την προσθήκη “1” στον τίτλο του πονήματός της: Έπεται και συνέχεια νομοθετικών μεταρρυθμίσεων διαβεβαιώνουν οι κυβερνητικοί παράγοντες.

Το …σίκουελ του “Κλεισθένη”, δηλαδή το δεύτερο κύμα των αλλαγών που έχουν κατά νου στον ΣΥΡΙΖΑ, απαιτεί συνταγματικές αλλαγές, όπως λένε.

Κεντρικό σημείο των αλλαγών που εισηγείται το νομοσχέδιο είναι φυσικά η αλλαγή του εκλογικού νόμου της αυτοδιοίκησης με καθιέρωση απλής αναλογικής.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι το σύνολο των εδρών στα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια θα κατανέμεται στις παρατάξεις βάσει των αποτελεσμάτων τους στον πρώτο γύρο. Αν κανείς υποψήφιος δήμαρχος δεν συγκεντρώσει την απόλυτη πλειοψηφία των ψήφων (50% συν μία ψήφος) ακολουθεί δεύτερος γύρος μεταξύ των δύο πρώτων υποψηφίων, μόνο για την ανάδειξη του Δημάρχου ή Περιφερειάρχη.

Στη μεγάλη λοιπόν πλειοψηφία των Δήμων και Περιφερειών οι επικεφαλής των διοικήσεων δεν θα διαθέτουν πλέον πλειοψηφία στα συμβούλια.

Μείζων αλλαγή που συνδέεται με την αποδυνάμωση αυτή Δημάρχων και Περιφερειαρχών είναι και η εισαγωγή της συνδιοίκησης. Το άρθρο 68 του “Κλεισθένη” τροποποιεί τον “Καλλικράτη” που όριζε πως “Αντιδήμαρχοι είναι οι σύμβουλοι της πλειοψηφίας που ορίζει ο δήμαρχος” αφαιρώντας τις λέξεις “της πλειοψηφίας”.

Για τους αντιπεριφερειάρχες προβλέπεται επιπλέον ότι αυτοί θα σταματήσουν να εκλέγονται χωρίς σταυρό όπως σήμερα, αλλά θα προέρχονται στο σύνολό τους από τους εκλεγμένους περιφερειακούς συμβούλους.

Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, η θητεία των δημοτικών και περιφερειακών αρχών γίνεται εκ νέου 4ετής και βέβαια αποσυνδέονται οι τοπικές εκλογές από τις ευρωεκλογές. Η αλλαγή αυτή μάλιστα τίθεται σε ισχύ από την τρέχουσα περίοδο, καθώς ημερομηνία των αυτοδιοικητικών εκλογών ορίζεται η δεύτερη Κυριακή του Οκτωβρίου 2019.

Η αλλαγή αυτή για την τρέχουσα περίοδο θα φέρει μια παράταση της θητείας των σημερινών διοικήσεων κατά 4 μήνες, αφού αντί να παραδώσουν στις 31 Αυγούστου 2019, αυτό θα γίνει στις 31 Δεκεμβρίου.

Οι συνδυασμοί των παρατάξεων θα μικρύνουν σημαντικά, καθώς ο αριθμός των υποψηφίων θα πρέπει να είναι ίσος με τον αριθμό των εδρών του Συμβουλίου ή αυξημένος κατά 10%. Οι εκλογικές περιφέρειες των Δήμων που προέρχονται από συνενώσεις παραμένουν.

Σημαντική αλλαγή είναι επίσης η αυτονόμηση των Τοπικών Συμβουλίων (στους δήμους που προέρχονται από συνενώσεις) τα οποία θα εκλέγονται με χωριστή κάλπη και χωριστά βέβαια ψηφοδέλτια. Ο πρόεδρος των Τοπικών Συμβουλίων θα εκλέγεται από τα μέλη του σε δεύτερο χρόνο και θα είναι ανακλητός.

Οι Δημοτικές Κοινότητες αναβαθμίζονται, καθώς θα μπορούν να συντάσσουν έναν “τοπικό προϋπολογισμό” ορίζοντας τις δικές τους προτεραιότητες. Παρόλ’ αυτά, η εξαγγελία να πάρουν τις αρμοδιότητες της Οικονομικής Επιτροπής και της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής δεν αποτυπώθηκε στο νομοσχέδιο. Ενδιαφέρον έχει η θεσμοθέτηση μιας υποχρεωτικής ετήσιας Συνέλευσης Κατοίκων στις Δημοτικές Κοινότητες.

Στα μέτρα ενίσχυσης των δημοκρατικών δομών εντάσσεται και η ενεργοποίηση των τοπικών δημοψηφισμάτων. Εκτενή κομμάτια του νομοσχεδίου περιγράφουν με κάθε λεπτομέρεια τη διεξαγωγή των δημοψηφισμάτων που θα έχουν αποφασιστικό χαρακτήρα, αν το ορίσει ο Δήμος ή η Περιφέρεια που θα το προκηρύξει και βέβαια στο βαθμό που αφορά τις αρμοδιότητές τους.

Ωστόσο απομάκρυνση από το δημοκρατικό φορτίο του “Καλλικράτη” συνιστά η αντικατάσταση του αιρετών Συμπαραστατών του Δήμου με ένα σώμα 58 “Διαμεσολαβητών” (8 για την Αττική και 50 για καθέναν από τους υπόλοιπους νομούς της χώρας).

Οι εκπρόσωποι του νέου θεσμού διαμεσολάβησης δεν θα χρειάζονται την αυξημένη πλειοψηφία των δημοτικών συμβουλίων όπως συμβαίνει σήμερα, αλλά την απλή πλειοψηφία των μελών διοίκησης στις Περιφερειακές Ενώσεις Δήμων.

Στην κόντρα Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες

Πολεμικές ανακοινώσεις απόλυτης απόρριψης του νομοσχεδίου “Κλεισθένης Ι” εξέδωσαν ταυτόχρονα οι θεσμικοί εκπρόσωποι της αυτοδιοίκησης, δηλαδή η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδος (ΚΕΔΕ) και η Ένωση Περιφερειών Ελλάδος (ΕΝΠΕ).

Η ΚΕΔΕ αποφάσισε με ψήφισμα του ΔΣ της να απορρίψει στο σύνολό του το σχέδιο νόμου και “να το επιστρέψει στον υπουργό ως απαράδεκτο”, ενώ ο πρόεδρος της Ένωσης Γιώργος Πατούλης το χαρακτήρισε “τερατούργημα”. Για “κυνικό παιχνίδι εξουσίας με στόχο τον έλεγχο της Αυτοδιοίκησης” έκανε λόγο ο πρόεδρος της ΕΝΠΕ Κώστας Αγοραστός, σημειώνοντας ότι είναι “η χειρότερη νομοθετική παρέμβαση για την Αυτοδιοίκηση”.

Ήδη προγραμματίστηκε Έκτακτη Γενική Συνέλευση και κοινό Συνέδριο ΚΕΔΕ και ΕΝΠΕ την Παρασκευή 11 και το Σάββατο 12 Μαΐου 2018 ενώ τα Δημοτικά και Περιφερειακά Συμβούλια θα κληθούν να υιοθετήσουν σχετικά απορριπτικά ψηφίσματα.

Απαντώντας στην κριτική αυτή, το υπουργείο Εσωτερικών σημείωσε σε ανακοίνωσή του ότι πρόκειται για “οξείς χαρακτηρισμούς” και “αφορισμούς” οι οποίοι “προωθούν την πόλωση”. Η κυβέρνηση προσθέτει:

“Η επιλογή υπονομεύει τον διάλογο. Είναι ξένη προς την κουλτούρα της Αυτοδιοίκησης, δεν υπηρετεί τα συμφέροντά της και δεν συνάδει με το επίπεδο συνεργασίας που έχει επιτευχθεί ανάμεσα στους αιρετούς και το Υπουργείο Εσωτερικών. Ελπίζουμε σύντομα, ΕΝΠΕ και ΚΕΔΕ να μορφοποιήσουν τις απόψεις τους και να τις καταθέσουν”.

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Παλμός Γλυφάδας, 5 Μαΐου 2018)