Το δικό της στίγμα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση φιλοδοξεί να θέσει η κυβέρνηση της ΝΔ με τη σημαντική μεταρρυθμιστική πρόταση που δημοσιοποίησε και έθεσε προς διαβούλευση τις προηγούμενες ημέρες. Στο νομοσχέδιο εισάγονται σημαντικές τομές στο εκλογικό σύστημα για την ανάδειξη των δημοτικών και περιφερειακών διοικήσεων και θεσμικές καινοτομίες, ενώ τακτοποιείται το διάσπαρτο σήμερα νομοθετικό πλαίσιο σε ένα ενιαίο σώμα κειμένου.
Σε έκτακτη συνέλευση της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος, οι Δήμαρχοι τάχθηκαν με μεγάλη πλειοψηφία υπέρ της θέσης ότι ο νέος Κώδικας αποτελεί «ένα θετικό και αναγκαίο πρώτο βήμα», με την επιφύλαξη ωστόσο ότι δεν συνιστά την τελική διοικητική μεταρρύθμιση που έχει ανάγκη η χώρα και η Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Ο Δήμαρχος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης και Α’ αντιπρόεδρος της ΚΕΔΕ Γρηγόρης Κωνσταντέλλος σημείωσε ότι «ο νέος Κώδικας μπορεί να αποτελέσει ένα ουσιαστικό βήμα εκσυγχρονισμού μόνο εφόσον ενισχύει στην πράξη την αυτοτέλεια των δήμων, αποσαφηνίζει ξεκάθαρα τις αρμοδιότητες και προβλέπει τη θεσμοθέτηση των πόρων που ορίζονται ήδη από τον ν. 3852/2010. Χωρίς ουσιαστική οικονομική θωράκιση και χωρίς εμπιστοσύνη στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, καμία μεταρρύθμιση δεν μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά» και συμπλήρωσε: «Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν έχει ανάγκη από έναν ακόμη συγκεντρωτικό νόμο. Έχει ανάγκη από σύγχρονα εργαλεία, ευελιξία και τη δυνατότητα να δίνει άμεσες και ουσιαστικές λύσεις στην καθημερινότητα του πολίτη. Σε αυτή τη λογική παρεμβαίνουμε, διεκδικούμε και αξιολογούμε κάθε πρόταση, με θεσμική ευθύνη και καθαρή πολιτική θέση».
Νέος εκλογικός νόμος
Σημαντικό κομμάτι της μεταρρύθμισης αποτελούν οι διατάξεις για τις δημοτικές εκλογές. Η θητεία των τοπικών διοικήσεων παραμένει 5ετής, αλλά σύμφωνα με την κυβερνητική πρόταση, αλλάζει ο χρόνος διενέργειας των αυτοδιοικητικών εκλογών. Αντί για Οκτώβριο, ο Κώδικας αναφέρει ότι οι κάλπες θα στήνονται την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου του πέμπτου έτους κάθε δημοτικής και περιφερειακής περιόδου. Οι νέες διοικήσεις αναλαμβάνουν την 1η Ιανουαρίου του επόμενου έτους. Οι αυτοδιοικητικοί εκφράζουν επιφυλάξεις για τη συγκεκριμένη πρόβλεψη, έχοντας κατά νου τις πιθανές δυσμενείς καιρικές συνθήκες στις βόρειες περιοχές της χώρας, που θα αποθαρρύνουν τη συμμετοχή. Ομόθυμο αίτημα της αυτοδιοίκησης είναι επίσης κάθε νέα διοίκηση να αναλαμβάνει αμέσως τα καθήκοντά της και να εξαλειφθεί η παραλυτική περίοδος αναμονής μέχρι το γύρισμα του έτους.
Σημαντική καινοτομία είναι η πρόβλεψη δημιουργίας ειδικού εκλογικού καταλόγου για τους πολίτες που επιθυμούν να ασκήσουν το εκλογικό τους δικαίωμα με ηλεκτρονική ψήφο. Το κείμενο προβλέπει μια σειρά τεχνικών προϋποθέσεων ταυτοποίησης των πολιτών και ορίζει ότι ηλεκτρονική ψηφοφορία μπορεί να γίνει μόνο αν γίνουν έγκαιρες αιτήσεις από τουλάχιστον 30 πολίτες σε κάθε Δήμο.
Μια αλλαγή που αγγίζει τον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης είναι ότι στο εξής ο Δήμος «θεωρείται ενιαία εκλογική περιφέρεια για την εκλογή δημοτικών συμβούλων». Από το 2011 και την ενοποίηση που έφερε ο «Καλλικράτης», κάθε ένας από τους 3 πρώην δήμους συνιστούσε μία εκλογική περιφέρεια που εξέλεγε συγκεκριμένο αριθμό συμβούλων από χωριστά ψηφοδέλτια. Αυτό πλέον καταργείται και όλοι οι υποψήφιοι θα τίθενται σε ενιαίο ψηφοδέλτιο.
Σημαντική καινοτομία στα δημοτικά πράγματα είναι η δυνατότητα των συνδυασμών να προτείνουν υποψηφίους που θα εκλεγούν χωρίς σταυρό προτίμησης, στο πνεύμα των βουλευτών επικρατείας. Σε Δήμους μεγέθους ανάλογου με αυτό των 3Β, η κυβερνητική πρόταση προβλέπει ως 3 τέτοιους υποψηφίους. Οι σύμβουλοι αυτοί καταλαμβάνουν πρώτοι τις έδρες στην κατανομή, ενώ εκλέγονται μόνο από τον επιτυχόντα συνδυασμό. Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι διατηρείται το πλαφόν του 3% για την είσοδο ενός συνδυασμού στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Η εναλλακτική ψήφος
Η αλλαγή ωστόσο που ανατρέπει μια παράδοση δεκαετιών είναι η ουσιαστική κατάργηση του δεύτερου γύρου των εκλογών και η αντικατάσταση της δεύτερης ψηφοφορίας με ένα νέο σύστημα «εναλλακτικής ψήφου» από την πρώτη Κυριακή. Αιτιολογική βάση για αυτή την αμφιλεγόμενη καινοτομία είναι αφενός το κόστος της εκλογικής διαδικασίας, αφετέρου το φαινόμενο της χαμηλής συμμετοχής των πολιτών που παρατηρείται διαχρονικά κατά τις επαναληπτικές ψηφοφορίες. Σύμφωνα με την πρόταση, στο ψηφοδέλτιο κάθε συνδυασμού προβλέπεται κάτω από τα ονόματα των υποψηφίων συμβούλων να υπάρχει ένα νέο ειδικό πεδίο, όπου οι εκλογείς θα μπορούν να σταυρώσουν επιπλέον έναν από τους υπόλοιπους υποψηφίους δημάρχους, ως εναλλακτική.
Το σύστημα που προτείνει η κυβέρνηση προβλέπει την εκλογή Δημάρχου από τον πρώτο γύρο αν ο πρώτος σε ψήφους συνδυασμός ξεπεράσει έστω και κατά μία ψήφο το 42% των έγκυρων ψηφοδελτίων. Σε αυτή την περίπτωση λαμβάνει ενισχυμένη πλειοψηφία των 3/5 των εδρών στο Δημοτικό Συμβούλιο. Αν όμως κανείς δεν κόψει το νήμα αυτό, τότε «διεξάγεται από το αρμόδιο δικαστήριο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης» μεταξύ των δύο πρώτων σε ψήφους συνδυασμών. Σε αυτό το στάδιο, οι δύο συνδυασμοί λαμβάνουν επίσης τις εναλλακτικές ψήφους που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των υπόλοιπων συνδυασμών οι οποίοι έμειναν εκτός του δεύτερου σταδίου. Επιτυχών συνδυασμός τότε ανακηρύσσεται εκείνος που θα έχει τότε την πλειοψηφία.
Συμβούλια νέων
Κάθε Δήμος άνω των 2.000 κατοίκων μπορεί να αποκτήσει Συμβούλιο Νέων, σύμφωνα με τον αυτοδιοικητικό κώδικα που προτείνει η κυβέρνηση. Πρόκειται για ένα καθαρά συμβουλευτικό όργανο το οποίο προβλέπεται να εκλέγεται δύο φορές εντός μίας πενταετούς αυτοδιοικητικής περιόδου και να έχει θητεία 30 μηνών. Για το συμβούλιο αυτό θα ψηφίζουν μόνο όσοι δημότες δεν έχουν υπερβεί το 28ο έτος της ηλικίας τους κατά το έτος διεξαγωγής των εκλογών και δικαίωμα εκλέγεσθαι στο νέο όργανο θα έχουν οι νέοι ηλικίας 18-28 ετών. Δεν μπορούν να είναι μέλη του Συμβουλίου Νέων όσοι έχουν εκλεγεί σε άλλο τοπικό όργανο. Στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης το όργανο προβλέπεται να έχει 7 μέλη. Για την ανάδειξή του προβλέπεται η διεξαγωγή αποκλειστικά ηλεκτρονικής ψηφοφορίας. Τα εκλεγμένα μέλη με φανερή ψηφοφορία αναδεικνύουν τον πρόεδρο του οργάνου, ο οποίος θα μπορεί να μετέχει στις συνεδριάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου με δικαίωμα λόγου. Το συμβούλιο νέων έχει ως αρμοδιότητα «τον εντοπισμό, την ανάδειξη και την παρακολούθηση των αναγκών και των προβλημάτων της νεολαίας σε τοπικό επίπεδο και την παροχή γνώμης» προς τη δημοτική αρχή.
Το νέο αυτοδιοικητικό θεσμικό πλαίσιο διατηρεί τη λειτουργία των Συμβουλίων Δημοτικής Κοινότητας. Η εκλογή των τοπικών συμβούλων γίνεται με σταυροδοσία των υποψηφίων κάθε συνδυασμού στο ίδιο ψηφοδέλτιο με τους υποψηφίους δημοτικούς συμβούλους. Μια αξιοσημείωτη αλλαγή στη λειτουργία της διοίκησης είναι η «αραίωση» των ειδικών συνεδριάσεων λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Πλέον η διαδικασία αυτή θα συγκαλείται κάθε 4 μήνες αντί για 2.
Πρόωρες εκλογές
Μια διάταξη που έχει ήδη συγκεντρώσει ομόθυμα τα «πυρά» της αυτοδιοίκησης είναι η πρόβλεψη στο νομοσχέδιο να μπορεί ένα Δημοτικό ή Περιφερειακό Συμβούλιο να αποφασίσει την κήρυξη εκλογών στον Δήμο ή την Περιφέρεια πριν τη λήξη της αυτοδιοικητικής θητείας. Η απόφαση για εκούσια προκήρυξη των εκλογών μπορεί να ληφθεί μόνο τα τρία πρώτα έτη της αυτοδιοικητικής περιόδου και με αυξημένη πλειοψηφία 4/5 του συνολικού αριθμού των μελών του απερχόμενου συμβουλίου. Ο νέος Δήμαρχος με το Συμβούλιο αναλαμβάνουν μέχρι το τέλος της ορισμένης θητείας.
Αρκετά τολμηρό για τα δημοτικά ειωθότα είναι τέλος το άρθρο του νέου κώδικα που προβλέπει ότι δημοτικοί σύμβουλοι που διαγράφηκαν ή ανεξαρτητοποιήθηκαν μπορούν να συγκροτήσουν νέα παράταξη μειοψηφίας, εφόσον τα μέλη της υπερβαίνουν το 1/5 του συνολικού αριθμού μελών του συμβουλίου.
Η διαβούλευση συνεχίζεται
Μολονότι το κυβερνητικό νομοσχέδιο διευθετεί καίρια ζητήματα για την αυτοδιοίκηση και συνιστά ένα σημαντικό βήμα εξορθολογισμού της τοπικής διοίκησης, δεν βρίσκεται στο ύψος των απαιτήσεων για μια σύγχρονη και αποδοτική για τον πολίτη αυτοδιοίκηση. Όπως επισημαίνουν έμπειροι αυτοδιοικητικοί, το οικονομικό πρόβλημα της αυτοδιοίκησης δεν θίγεται καν, διαιωνίζοντας μια κατάσταση ομηρείας και καχεξίας. Άλλωστε, κεντρικά θέματα της δημοτικής διαχείρισης, όπως ο πολεοδομικός σχεδιασμός, η πολιτική προστασία ή η πολιτική της διαχείρισης αποβλήτων, δεν συνιστούν καν αντικείμενο του αυτοδιοικητικού κώδικα που επιλύει περισσότερο διαδικαστικά θέματα στη λειτουργία των ΟΤΑ.
Η Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας, μολονότι άναψε ένα πρώτο «πράσινο» φως, συνεχίζει μέσω μια ηλεκτρονικής πλατφόρμας διαβούλευσης τη συγκέντρωση παρατηρήσεων ώστε να καταλήξει σε συγκεκριμένες προτάσεις τροποποιήσεων προς την κυβέρνηση. Ειδικά για τις εκλογικές διατάξεις, οι Δήμαρχοι έχουν επιφυλαχθεί να καταθέσουν ακόμη την άποψή τους. Άλλωστε, στα ντοκουμέντα που έδωσε το Υπουργείο Εσωτερικών προς συζήτηση αναγράφεται ξεκάθαρα ότι συνιστούν ένα «μη οριστικοποιημένο προσχέδιο», γεγονός που σημαίνει ότι όλα βρίσκονται ακόμα υπό αίρεση.
