Συναντήσαμε την υπουργό Παιδείας στο περιθώριο της ψήφισης ενός σημαντικού νομοσχεδίου για την Παιδεία. Σπάνια συμβαίνει κυβερνητικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτόν να συναντούν συναίνεση (ΠΑΣΟΚ και Πλεύση υπερψήφισαν) και αυτό το στοιχείο, τη μείωση δηλαδή της έντασης και την έμφαση στην αποτελεσματικότητα, φαίνεται ότι κατεξοχήν εκπροσωπεί στη διαδρομή της μέχρι σήμερα η Σοφία Ζαχαράκη. Ας σημειωθεί ότι και στην ερώτηση για τις επικείμενες εκλογές (είναι βουλευτής Ανατολικής Αττικής) περιορίστηκε να απαντήσει ότι «η περίοδος που έχουμε μπροστά μας είναι περίοδος δουλειάς», υπογραμμίζοντας ότι «η χώρα έχει ανάγκη από σοβαρότητα, σταθερότητα και συνέχεια».
Γνωρίζετε ότι οι εξαγγελίες αλλαγών στο Λύκειο προκαλούν άγχος –αν όχι πανικό– σε γονείς και μαθητές. Το Εθνικό Απολυτήριο πόσο θα αλλάξει τη μαθητική ζωή σε σχέση με αυτό που γνωρίζουμε σήμερα;
Θα σας πω εξαρχής ότι κατανοώ απολύτως την αγωνία γονέων και μαθητών κάθε φορά που ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση για αλλαγές στο Λύκειο. Και την κατανοώ γιατί το σημερινό σύστημα έχει ήδη φορτώσει τη σχολική ζωή με πολύ μεγάλη πίεση. Η πραγματικότητα είναι γνωστή σε όλους μας. Το Λύκειο, ιδίως στις τελευταίες τάξεις, έχει συνδεθεί σχεδόν αποκλειστικά με την προετοιμασία για τις Πανελλαδικές. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η καθημερινή σχολική εμπειρία να χάνει σε ουσία, ενώ παιδιά και οικογένειες ζουν επί μήνες και επί χρόνια μέσα σε ένα καθεστώς έντασης. Αυτό που θέλουμε να πετύχουμε με το Εθνικό Απολυτήριο είναι ακριβώς το αντίθετο: Να αποκτήσει ξανά αξία η συνολική σχολική διαδρομή του παιδιού και να δοθεί πραγματικό βάρος στη δουλειά που γίνεται μέσα στο σχολείο. Στόχος μας είναι ένα Λύκειο που να μορφώνει ουσιαστικά, να καλλιεργεί γνώσεις και δεξιότητες και να προετοιμάζει τα παιδιά για την επόμενη μέρα με περισσότερη ασφάλεια και περισσότερη δικαιοσύνη. Θέλω επίσης να το πω πολύ καθαρά: καμία αλλαγή δεν θα γίνει βιαστικά, καμία αλλαγή δεν θα αιφνιδιάσει τα παιδιά και τις οικογένειες. Προχωρούμε μέσα από εθνικό διάλογο, με σοβαρότητα και με σεβασμό σε όσους επηρεάζονται άμεσα από αυτή τη μεταρρύθμιση. Το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξουμε απλώς ένα σύστημα εξετάσεων. Είναι να δώσουμε περισσότερο νόημα, περισσότερη αξία και περισσότερο κύρος στο ίδιο το Λύκειο. Και εκεί, τελικά, θα κριθεί η επιτυχία της μεταρρύθμισης.
Το ζητούμενο δεν είναι να αλλάξουμε απλώς ένα σύστημα εξετάσεων. Είναι να δώσουμε περισσότερο νόημα, περισσότερη αξία και περισσότερο κύρος στο ίδιο το Λύκειο
Πιστεύετε πράγματι ότι μπορεί οι πανελλαδικές κάποια στιγμή να γίνουν περιττές;
Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις είναι ένας θεσμός που για δεκαετίες υπηρέτησε κάτι πολύ σημαντικό: την αξιοκρατία και το αδιάβλητο στην πρόσβαση στο πανεπιστήμιο. Και αυτό έχει μεγάλη αξία για την ελληνική κοινωνία. Ας είμαστε, όμως, ειλικρινείς. Η συζήτηση δεν μπορεί να γίνεται με ευκολία ούτε με συνθήματα. Δεν τίθεται ζήτημα πρόχειρων αποφάσεων ούτε απλών διακηρύξεων. Το πραγματικό ερώτημα είναι πώς μπορούμε, με όρους αξιοπιστίας και δικαιοσύνης, να εξελίξουμε το σύστημα ώστε να αποτυπώνει πιο ολοκληρωμένα την προσπάθεια, τη γνώση και τις δυνατότητες κάθε μαθητή. Σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες βλέπουμε συστήματα που συνδυάζουν την πορεία του μαθητή στο σχολείο με εθνικά αξιόπιστους μηχανισμούς αξιολόγησης. Αυτή είναι μια πολύ ουσιαστική συζήτηση και για εμάς. Εφόσον η χώρα αποκτήσει ένα ισχυρό, αξιόπιστο και κοινωνικά αποδεκτό Εθνικό Απολυτήριο, τότε πράγματι μπορούν να ανοίξουν νέοι δρόμοι και για το σύστημα πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Μέχρι τότε, η δική μας ευθύνη είναι ξεκάθαρη: να διαφυλάξουμε την αξιοκρατία, να ενισχύσουμε το κύρος του σχολείου και να εγγυηθούμε ότι κάθε παιδί θα έχει πραγματικά ίσες ευκαιρίες. Γιατί, τελικά, αυτό είναι το σταθερό ζητούμενο στην εκπαίδευση: δικαιοσύνη, αξιοπιστία και ίσες ευκαιρίες για όλους. Αυτό είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο κινούμαστε.
Διαπιστώνουμε όλοι ότι ο μαθητικός πληθυσμός μειώνεται. Γιατί δεν μειώνεται και ο αριθμός των μαθητών ανά τάξη;
Η μείωση του μαθητικού πληθυσμού είναι πράγματι μια πραγματικότητα, η οποία συνδέεται άμεσα με το μεγάλο εθνικό ζήτημα του δημογραφικού. Όμως η εκπαίδευση δεν λειτουργεί με έναν οριζόντιο, αυτόματο τρόπο, σαν να μιλάμε για έναν ενιαίο αριθμητικό πίνακα. Η κατανομή των μαθητών δεν είναι ίδια σε όλη τη χώρα. Υπάρχουν περιοχές, κυρίως απομακρυσμένες ή ορεινές, όπου ο πληθυσμός μειώνεται αισθητά, και υπάρχουν άλλες, κυρίως αστικές, όπου οι ανάγκες παραμένουν αυξημένες. Άρα ο σχεδιασμός μας οφείλει να λαμβάνει υπόψη την πραγματική εικόνα κάθε περιοχής και κάθε σχολικής μονάδας. Για εμάς, το κρίσιμο δεν είναι μόνο ένας αριθμός. Είναι η ποιότητα της εκπαιδευτικής διαδικασίας συνολικά. Γι’ αυτό επενδύουμε σε περισσότερους εκπαιδευτικούς, σε ενισχυτική διδασκαλία, σε ψυχοκοινωνική υποστήριξη, σε καλύτερες υποδομές και σε σύγχρονα εργαλεία μάθησης. Η επιδίωξή μας είναι σαφής: κάθε παιδί να έχει πρόσβαση σε ένα καλύτερο σχολείο, με καλύτερες συνθήκες μάθησης και με ουσιαστική υποστήριξη στην καθημερινότητά του. Αυτός είναι ο πυρήνας της πολιτικής μας: να ενισχύουμε στην πράξη την ποιότητα του δημόσιου σχολείου. Και αυτό είναι για εμάς προτεραιότητα.
Η ιστορία μιας εκπαιδευτικού που ήρθε στην επικαιρότητα υπογραμμίζει ότι η ενδοσχολική βία μπορεί να αφορά και τη σχέση των εκπαιδευτικών με τους μαθητές. Πώς αντιμετωπίζετε τις αναφορές για τις τάξεις όπου γίνεται «κόλαση»;
Θέλω να είμαι απολύτως σαφής. Πρώτα από όλα να πω ότι ζητήματα ασφάλειας, σεβασμού και ορίων μέσα στο σχολείο μάς αφορούν απόλυτα και μας κινητοποιούν καθημερινά. Το σχολείο πρέπει να είναι χώρος μάθησης, εμπιστοσύνης και προστασίας για όλους: για τους μαθητές, για τους εκπαιδευτικούς, για τις οικογένειες. Η μεγάλη εικόνα είναι ότι η συντριπτική πλειονότητα των σχολείων της χώρας λειτουργεί με ευθύνη, συνεργασία και παιδαγωγικό ήθος. Όμως κάθε περιστατικό βίας ή σοβαρής δυσλειτουργίας οφείλουμε να το αντιμετωπίζουμε με σοβαρότητα, ταχύτητα και συνέπεια. Δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη. Αυτό σημαίνει σαφείς κανόνες, έγκαιρη αναγνώριση δυσκολιών, συνεργασία σχολείου και οικογένειας, αλλά και ενίσχυση των δομών υποστήριξης. Γι’ αυτό προχωρούμε σταθερά στην παρουσία περισσότερων ψυχολόγων και κοινωνικών λειτουργών, στην ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και την στήριξη των οικογενειών.
Το περιστατικό ανέδειξε όμως και την ανάγκη πιο συστηματικής υποστήριξης των ίδιων των εκπαιδευτικών που βρίσκονται «στην πρώτη γραμμή». Όπου υπάρχουν ευθύνες, αυτές διερευνώνται και αποδίδονται μέσα από τις προβλεπόμενες πειθαρχικές διαδικασίες. Ταυτόχρονα, η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι οι εκπαιδευτικοί χρειάζονται πρακτικά εργαλεία και ουσιαστική στήριξη για τη διαχείριση δύσκολων καταστάσεων μέσα στην τάξη. Σε αυτή τη βάση σχεδιάζουμε, αξιοποιώντας τα ερευνητικά δεδομένα, ένα πιο ολοκληρωμένο πλαίσιο στήριξης των εκπαιδευτικών, με έμφαση στη συνεργασία με τις υποστηρικτικές δομές, στη διαχείριση απαιτητικών περιστατικών και στην ενίσχυση του θετικού κλίματος μέσα στην τάξη. Στόχος μας είναι ο εκπαιδευτικός να αισθάνεται ότι έχει δίπλα του ένα σταθερό πλαίσιο υποστήριξης. Ο στόχος μας είναι ξεκάθαρος: ένα σχολείο ασφαλές, με όρια, με στήριξη και με σεβασμό για όλους. Ένα σχολείο στο οποίο κάθε παιδί και κάθε εκπαιδευτικός μπορεί να αισθάνεται ότι ανήκει σε ένα περιβάλλον ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Γιατί χωρίς αυτό το πλαίσιο, καμία εκπαιδευτική προσπάθεια δεν μπορεί να αποδώσει.
Το νέο πλαίσιο του επαγγελματικού προσανατολισμού στο σχολείο θα εφαρμόζεται ήδη από τη Γ’ Γυμνασίου, με ατομικές συνεδρίες και ψηφιακά εργαλεία
Το πρόσφατο νομοσχέδιο που θέσατε σε διαβούλευση προβλέπει τη συστηματοποίηση του επαγγελματικού σχολικού προσανατολισμού. Ποιες θα είναι οι αλλαγές στο πεδίο αυτό;
Ο επαγγελματικός προσανατολισμός είναι ένα πεδίο με πολύ μεγάλη σημασία για τη ζωή των παιδιών, γιατί συνδέεται με τις πρώτες μεγάλες αποφάσεις που καλούνται να πάρουν για το μέλλον τους. Και για πολλά χρόνια αυτή η υποστήριξη δεν ήταν όσο συστηματική έπρεπε μέσα στο δημόσιο σχολείο. Με το νέο πλαίσιο ερχόμαστε να ενισχύσουμε ουσιαστικά αυτόν τον τομέα, ήδη από τη Γ’ Γυμνασίου, δηλαδή ακριβώς στο σημείο όπου αρχίζουν να λαμβάνονται κρίσιμες αποφάσεις για την επόμενη εκπαιδευτική διαδρομή. Θέλουμε τα παιδιά να έχουν καλύτερη ενημέρωση, περισσότερη καθοδήγηση και πιο καθαρή εικόνα για όλες τις εκπαιδευτικές και επαγγελματικές διαδρομές που ανοίγονται μπροστά τους. Γι’ αυτό ενισχύεται η ατομική συμβουλευτική, με δύο συνεδρίες για κάθε μαθητή, ώστε να υπάρχει ουσιαστική ερμηνεία των αποτελεσμάτων των σχετικών τεστ και ουσιαστική συζήτηση με την οικογένεια. Η διαδικασία υλοποιείται από πιστοποιημένους συμβούλους επαγγελματικού προσανατολισμού του Ε.Ο.Π.Π.Ε.Π., ενώ παράλληλα αναπτύσσονται τα κατάλληλα ψηφιακά εργαλεία μέσω της πλατφόρμας gov.gr. Με απλά λόγια, ενισχύουμε ένα δικαίωμα των παιδιών: να μπορούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους με περισσότερη γνώση, περισσότερη αυτοπεποίθηση και περισσότερες επιλογές. Και αυτό είναι μια πολύ ουσιαστική μορφή ισότητας στην πράξη. Και είναι μια παρέμβαση με άμεσο αντίκτυπο στην καθημερινότητα των παιδιών και των οικογενειών τους.
Θεωρείτε ότι το στοίχημα της κυβέρνησης για τα μη κρατικά ΑΕΙ κερδήθηκε;
Θα έλεγα ότι έχει ήδη γίνει ένα πολύ σημαντικό βήμα, το οποίο δείχνει ότι η χώρα αλλάζει θέση στον διεθνή ακαδημαϊκό χάρτη. Οι πρόσφατες αιτήσεις από σημαντικά ξένα πανεπιστήμια επιβεβαιώνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να αποτελέσει κόμβο εκπαίδευσης, έρευνας και συνεργασιών στην ευρύτερη περιοχή. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί στηρίζεται σε ένα θεσμικό πλαίσιο με σαφείς κανόνες, με απαιτήσεις ποιότητας και με ισχυρές εγγυήσεις αξιοπιστίας. Και βεβαίως αυτή η εξέλιξη δεν λειτουργεί σε βάρος του δημόσιου πανεπιστημίου. Το αντίθετο. Το δημόσιο πανεπιστήμιο παραμένει ο βασικός πυλώνας της ανώτατης εκπαίδευσης και συνεχίζει να ενισχύεται σε χρηματοδότηση, υποδομές, εξοπλισμό, έρευνα και φοιτητική μέριμνα. Η επιδίωξή μας είναι να δώσουμε περισσότερες επιλογές στους νέους ανθρώπους και να ενισχύσουμε συνολικά το ακαδημαϊκό οικοσύστημα της χώρας. Θέλουμε μια Ελλάδα πιο ανοιχτή, πιο ισχυρή ακαδημαϊκά και πιο εξωστρεφή. Αυτός είναι ο στόχος και προς αυτή την κατεύθυνση προχωρούμε. Και τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι κινούμαστε στη σωστή κατεύθυνση.
Κάποτε έλεγαν ότι το χαρτοφυλάκιο της Παιδείας είναι «ηλεκτρική καρέκλα» για μία πολιτικό. Εσείς πώς το αισθάνεστε;
Η Παιδεία είναι από τα πιο απαιτητικά χαρτοφυλάκια, ακριβώς γιατί αφορά άμεσα την καθημερινότητα, το μέλλον και τις προσδοκίες εκατομμυρίων νέων ανθρώπων. Κάθε απόφαση έχει βάρος και κάθε πρωτοβουλία κρίνεται αυστηρά, όπως είναι απολύτως φυσικό. Εγώ, όμως, το βλέπω πρωτίστως ως μια πολύ μεγάλη ευθύνη και ταυτόχρονα ως μια πολύ μεγάλη ευκαιρία προσφοράς. Γιατί στην Παιδεία δεν σχεδιάζεις μόνο για το σήμερα. Σχεδιάζεις για τα παιδιά, για τις οικογένειες, για την κοινωνία και για τη χώρα σε βάθος χρόνου. Και γνωρίζουμε ότι οι αλλαγές στην εκπαίδευση χρειάζονται χρόνο, συνέπεια και σταθερότητα για να αποδώσουν. Πιστεύω όμως πως με σχέδιο, επιμονή, σοβαρότητα και πίστη ότι οι αλλαγές στην εκπαίδευση μπορούν να βελτιώσουν ουσιαστικά τη ζωή των ανθρώπων. Αυτό είναι που με κινητοποιεί καθημερινά. Άρα, για μένα, η Παιδεία είναι πεδίο ευθύνης, δημιουργίας και προοπτικής. Και ακριβώς γι’ αυτό αξίζει κάθε προσπάθεια. Γιατί η επένδυση στην Παιδεία είναι επένδυση στο μέλλον της χώρας.
Εισήλθατε στη Βουλή σε μια αρκετά συγκρουσιακή περίοδο και το μέλλον προμηνύεται εκρηκτικό. Ποιες είναι οι σκέψεις σας για την προεκλογική περίοδο που πλησιάζει;
Για την κυβέρνηση, και το λέω με σαφήνεια, η περίοδος που έχουμε μπροστά μας είναι περίοδος δουλειάς και υλοποίησης δεσμεύσεων. Η χώρα έχει ανάγκη από σοβαρότητα, σταθερότητα και συνέχεια, ιδίως σε ένα διεθνές περιβάλλον με πολλές αβεβαιότητες και σύνθετες προκλήσεις. Η πολιτική αντιπαράθεση είναι στοιχείο της Δημοκρατίας. Αυτό είναι αυτονόητο. Εκείνο που έχει σημασία είναι να διατηρείται σε ένα επίπεδο που υπηρετεί τον δημόσιο διάλογο και δεν τον υποβαθμίζει. Όπως είπε και ο Πρωθυπουργός, σε αυτή την περίοδο έχει σημασία να μπορούμε να ξεχωρίζουμε τα μεγάλα από τα μικρά, αυτά που έχουν να κάνουν με τον πυρήνα των εθνικών μας συμφερόντων, από εκείνα που μπορούν να αποτελούν πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης. Η Παιδεία ανήκει στα μεγάλα. Δεν είναι ένα επιμέρους ζήτημα. Αφορά το μέλλον των παιδιών μας και, τελικά, το μέλλον της χώρας. Οι πολίτες ζητούν λύσεις, σχέδιο και μετρήσιμο αποτέλεσμα. Ζητούν πολιτικές που βελτιώνουν την καθημερινότητά τους. Εμείς σε αυτή τη βάση συνεχίζουμε. Με επίγνωση των δυσκολιών, με προσήλωση στο έργο μας και με σταθερό προσανατολισμό στις μεταρρυθμίσεις που έχει ανάγκη η χώρα. Αυτό είναι το δικό μας μέτρο ευθύνης απέναντι στους πολίτες. Και με αυτό θα συνεχίσουμε μέχρι το τέλος της θητείας μας.
