Δεν θα εξετάσουμε εδώ τη διαδικασία με την οποία η Περιφέρεια Αττικής αποφασίζει το κλείσιμο των σχολείων σε όλο το Λεκανοπέδιο, χωρίς καμία τοπική εξειδίκευση, βάσει των μετεωρολογικών προγνώσεων. Σίγουρα υπάρχουν πολλοί παράγοντες που λαμβάνονται υπόψη και είναι ίσως άδικο να διατυπώσει κανείς μια εύκολη κριτική αν ήταν σκόπιμο ή άσκοπο. Ωστόσο η απόφαση κάθε φορά είναι πολιτική και όχι υπηρεσιακή – κάτι που έχει τη σημασία του. Το ζήτημα είναι ότι η εσπευσμένη και αυτόματη ενεργοποίηση της τηλεκπαίδευσης κάθε φορά που κλείνουν τα σχολεία για μια επικείμενη μπόρα ή χιονόπτωση, μια πρόβλεψη που η παρούσα κυβέρνηση καθιέρωσε, ίσως δημιουργεί περισσότερα προβλήματα από όσα στοχεύει να επιλύσει.
Αρχικά, είναι αστείο να υποστηρίξει κανείς ότι με την εξ αποστάσεως αυτή διαδικασία επιτυγχάνονται σημαντικά εκπαιδευτικά αποτελέσματα. Οι εκπαιδευτικοί ειδοποιούνται από το βράδυ να συνδεθούν το επόμενο πρωί και ασφαλώς κανείς δεν μπορεί σε αυτό το χρονικό διάστημα να προετοιμάσει μια αξιοπρεπή διαδικτυακή παράδοση που να αξιοποιεί τα διαθέσιμα εργαλεία. Η υποκατάσταση της προφορικής παράδοσης στην τάξη από την τηλεδιάσκεψη απονευρώνει εντελώς την αλληλεπίδραση μεταξύ του εκπαιδευτικού και των μαθητών. Όταν και αν ξεπεραστούν οι τεχνικές δυσκολίες με τα μικρόφωνα και τις συνδέσεις -πραγματικές ή προσχηματικές- η δυνατότητα για διάλογο μεταξύ τόσων συμμετεχόντων περιορίζεται σημαντικά. Το μάθημα είναι υποτυπώδες.
Τα παιδιά στην εφηβεία και την προεφηβεία εντωμεταξύ πολύ δύσκολα πειθαρχούν σε αυτό το παράδοξο πλαίσιο. Κατά την πρόσφατη ημέρα τηλεκπαίδευσης, σχολείο της περιοχής των 3Β ανέφερε ότι παρατηρήθηκαν «ανεπίτρεπτα φαινόμενα για ανήλικους μαθητές», καθώς το σύστημα δεν μπορεί να εμποδίσει τεχνικά την ανώνυμη ή ψευδώνυμη σύνδεση ενός προσώπου σε μια τάξη. Σε άλλη σχολική μονάδα της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, στο διάλειμμα κατά το οποίο η τάξη παρέμενε συνδεδεμένη, οι μαθητές χρησιμοποίησαν την κάμερα και το πεδίο του τσατ για να ανταλλάξουν εικόνες και διαλόγους που θεωρήθηκαν «ανάρμοστα». «Προσπαθούμε σκληρά να κερδίσουμε τον σεβασμό μέσα στην τάξη και η συνθήκη της τηλεκπαίδευσης τα διαλύει όλα σε λίγα λεπτά», μας ανέφερε ένας έμπειρος εκπαιδευτικός.
Ένα επιπλέον πρόβλημα είναι ότι η ασφάλεια και η ιδιωτικότητα της τάξης παύει να υφίσταται στο πλαίσιο μιας τηλεδιάσκεψης. Μια λάθος απάντηση από έναν μαθητή, ένα λεκτικό ολίσθημα από τον εκπαιδευτικό, μια περίεργη φράση που πιάνει κατά λάθος ένα ανοιχτό μικρόφωνο, αυτόματα αποκτούν ένα ευρύτερο, άγνωστο ακροατήριο. Κάποιος μαθητής με μια νευροδιαφορετικότητα ή με μαθησιακές δυσκολίες μπορεί κάλλιστα να εκτεθεί σοβαρά μιλώντας σε μια τηλεδιάσκεψη, απέναντι σε ακροατές που δεν έχουν καμία δουλειά να τον ακούν. Μπορεί να μην υφίσταται κάποιο σχετικό «απόρρητο», όμως η ζωή μιας τάξης δεν είναι κατάλληλη προς δημόσια μετάδοση. Το ιδιότυπο άσυλο της τάξης, η εσωτερική της ισορροπία που βασίζεται στην αμοιβαιότητα και τις ανεξάρτητες σχέσεις μεταξύ εκπαιδευτικών και μαθητών διαταράσσεται, έστω και στιγμιαία.
Υποτίθεται ότι όλη αυτή η πρόβλεψη γίνεται για να μη διαταραχθεί η σχολική κανονικότητα. Ακόμη όμως και αν υποθέσουμε ότι αυτό τελικά επιτυγχάνεται, τότε τι συμβαίνει με την οικογενειακή κανονικότητα; Με το γεγονός ότι οι γονείς μικρών παιδιών υποχρεώνονται να παραμείνουν και αυτοί εκτάκτως σπίτι; Με το γεγονός ότι σε έναν περιορισμένο χώρο ίσως θα πρέπει να διεξάγονται δύο και τρεις τηλεδιασκέψεις ταυτόχρονα – αν για παράδειγμα υπάρχουν περισσότερα του ενός παιδιά και αν οι γονείς παρέχουν τηλε-εργασία;
Η υποτιθέμενη ημέρα κανονικότητας μετατρέπεται σε ημέρα σοβαρής οικογενειακής δοκιμασίας. Και όλα αυτά παίρνοντας ως δεδομένη την επάρκεια ενός νοικοκυριού σε έξυπνες συσκευές, υπολογιστές και βέβαια σε γρήγορη σύνδεση με το διαδίκτυο. Και αλήθεια, πόσο αντιφατικό είναι να πιέζουν οι γονείς, οι ειδικοί και η ίδια η πολιτεία για εξορθολογισμό της χρήσης των κινητών συσκευών από τα παιδιά και για μείωση του χρόνου που περνούν στις οθόνες, την ίδια στιγμή που θεωρείται δεδομένο ότι μία μαθήτρια της Α’ τάξης του Δημοτικού έχει στη διάθεσή της ανά πάσα στιγμή ένα τάμπλετ ή ένα κινητό;
Κακά τα ψέματα, υπάρχει μια παγιωμένη κοινωνική πίεση ως προς την «παραγωγικότητα» των δημόσιων σχολείων. Μια διαρκής κριτική για τις ώρες που χάνονται, για τους εκπαιδευτικούς που παίρνουν άδειες και γίνονται κενά, για τις αργίες. Αντιλαμβανόμενη αυτή την πίεση η κυβέρνηση νομοθέτησε την υποχρεωτική τηλεκπαίδευση στις περιπτώσεις που οι σχολικές μονάδες δεν μπορούν να λειτουργήσουν, βασιζόμενη στην εμπειρία της πανδημίας και την τεχνογνωσία που αποκτήθηκε εκείνη τη ζοφερή εποχή. Ένα σήμα ότι εμποδίζει το κλίμα οκνηρίας και χαλαρότητας που υποτίθεται ότι χαρακτηρίζει τη δημόσια εκπαίδευση.
Αν όμως τελικά παραδεχτούμε ότι το πρόβλημα είναι αυτό, ας σκεφτούν οι σχεδιαστές της εκπαιδευτικής πολιτικής πώς οι αργίες θα περιοριστούν και πώς οι κενές ώρες θα συμπληρώνονται δημιουργικά από διαθέσιμο εκπαιδευτικό προσωπικό. Το να προσποιούμαστε ότι στις έκτακτες και αντίξοες περιστάσεις, όπως μια σφοδρή κακοκαιρία, επικρατεί κάποια κανονικότητα δεν λύνει κάποιο θέμα.
