Μέχρι σήμερα τα οφέλη από τη διαλογή αποβλήτων στην πηγή και τον περιορισμό των απορριμμάτων που οδεύουν για ταφή ήταν μόνο περιβαλλοντικά για τους ευσυνείδητους πολίτες. Ήρθε η ώρα η περιβαλλοντική συνείδηση να επιβραβευτεί και υλικά με τη μείωση των δημοτικών τελών καθαριότητας και ηλεκτροφωτισμού στα νοικοκυριά του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης, τον πρώτο δήμο της χώρας που εφαρμόζει τη σύγχρονη νομοθεσία.
Με απόφασή του στις 31 Αυγούστου 2026, το Δημοτικό Συμβούλιο της πόλης ενέκρινε τον κανονισμό εφαρμογής του πρωτοποριακού συστήματος που δίνει σημαντικά κίνητρα στο διαχωρισμό των αποβλήτων, συνδέοντας για πρώτη φορά τον όγκο των αποβλήτων που «παράγει» ένα νοικοκυριό με το ποσό των τελών διαχείρισης αποβλήτων που χρεώνεται.
Πρόκειται για μια ακόμη πρωτοβουλία που εγγράφεται στη διαχρονική στρατηγική του Δήμου για τη «μετάβαση στην κυκλική οικονομία και στο μηδενισμό των αποβλήτων που θα οδηγούνται σε ταφή», όπως σημειώνεται εισαγωγικά στην απόφαση.
Προπληρωμένη σακούλα
Η φιλοσοφία του νέου συστήματος που ονομάζεται «Πληρώνω όσο πετάω» βασίζεται στη σταδιακή αποσύνδεση της χρέωσης των δημοτικών τελών για την καθαριότητα από την επιφάνεια των ακινήτων, όπως ισχύει εδώ και δεκαετίες, και προβλέπει τη ρύθμισή τους βάσει της ποσότητας των παραγόμενων αποβλήτων.
Πρόκειται για μια λύση εξορθολογισμού καθώς τα μεγαλύτερα ακίνητα χρεώνονται αδικαιολόγητα πολλά τέλη και αντίστοιχα τα μικρά ακίνητα ανεδαφικά μικρά τέλη, τη στιγμή που η υπηρεσία καθαριότητας κοστίζει στο δημοτικό ταμείο βάσει του όγκου των απορριμμάτων που καλείται να διαχειριστεί. Αυτό που έλειπε μέχρι σήμερα ήταν ένα σύστημα μέτρησης που να εξατομικεύει τα απόβλητα κάθε νοικοκυριού.
Η υιοθέτηση του νέου συστήματος συνδέεται βέβαια με την ανάπτυξη ενός παράλληλου δικτύου εναλλακτικής αξιοποίησης των αποβλήτων. Προϋπόθεση για να μπει ένα νοικοκυριό στο καθεστώς του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να έχει φτάσει στη γειτονιά το σύστημα των καφέ κάδων.
Οι καφέ κάδοι που προορίζονται για τα απόβλητα κουζίνας και οι καθιερωμένοι μπλε κάδοι ανακύκλωσης όλων των συσκευασιών, μπορούν να περιορίσουν τις ποσότητες των οικιακών αποβλήτων σε ένα εντυπωσιακά μεγάλο ποσοστό που υπερβαίνει το 70%. Αν αφαιρεθούν αυτά, απομένει για τον πράσινο κάδο των λεγόμενων «συμμείκτων» ένα μικρό μόνο υπόλειμμα από υλικά. Αυτές τις ποσότητες θα μετρά στο εξής ο Δήμος Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης για να υπολογίζει ένα κομμάτι από τα δημοτικά τέλη.
Όπως τόνισε ο Δήμαρχος Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, οι δημοτικές υπηρεσίες αναζήτησαν επί μακρόν την καταλληλότερη τεχνολογία και μέθοδο για την εφαρμογή του συστήματος. Η σχετική τεχνογνωσία υπήρχε ασφαλώς μόνο στο εξωτερικό και η μελέτη και δοκιμή των διαθέσιμων μέσων κατέληξε ότι αντί της ζύγισης, η πιο πρόσφορη λύση είναι αυτή της προπληρωμένης σακούλας με την οποία χρεώνεται ο όγκος.
Τα νοικοκυριά θα αγοράζουν από αυτόματους πωλητές στη γειτονιά συγκεκριμένες σακούλες απορριμμάτων, τις μοναδικές που θα αποδέχεται στο εξής η υπηρεσία αποκομιδής. Στο κόστος των σακουλών αυτών θα έχει ενσωματωθεί ένα κομμάτι των δημοτικών τελών. Στόχος είναι η διαλογή των υλικών στο σπίτι, με απόρριψη των υπολειμμάτων της κουζίνας στον καφέ κάδο και των συσκευασιών στον μπλε κάδο, να οδηγεί τα νοικοκυριά στην αραιή χρήση των προπληρωμένων σακουλών για τα σύμμεικτα.
Λιγότερες σακούλες στον πράσινο κάδο σημαίνει λοιπόν και μικρότερα έξοδα, το οικονομικό κίνητρο για τη διαλογή στην πηγή και τον περιορισμό των αποβλήτων που καταλήγουν στη χωματερή.
Υποχρέωση από τον νόμο
Μπορεί η συγκεκριμένη πρωτοβουλία να φαίνεται πρωτοποριακή – και πράγματι υλοποιείται για πρώτη φορά στη χώρα μας – ωστόσο δεν αποτελεί παρά εφαρμογή της ελληνικής και της κοινοτικής νομοθεσίας. Από το 2021 έχει ψηφιστεί ο νόμος 4819 για τη διαχείριση των αποβλήτων ο οποίος ενσωμάτωσε στο εθνικό δίκαιο ευρωπαϊκές οδηγίες που εκδόθηκαν ήδη το 2018. Σύμφωνα με τον νόμο αυτό, το σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω» με το οποίο «οι παραγωγοί αποβλήτων χρεώνονται με βάση την πραγματική ποσότητα των παραγόμενων από αυτούς αποβλήτων» θα είναι υποχρεωτικά εφαρμοστέο από την 1η Ιανουαρίου 2028 σε όλους τους δήμους με πληθυσμό άνω των 20.000 κατοίκων, μεταξύ των οποίων συμπεριλαμβάνεται ασφαλώς και ο Δήμος 3Β.
Η χαρακτηριστική καθυστέρηση όλων ανεξαιρέτως των υπόλοιπων Δήμων της χώρας να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα και στα περιβαλλοντικά δεδομένα της «ασφυξίας» που δημιουργεί η σημερινή εθνική πολιτική διαχείρισης αποβλήτων, δεν αποτέλεσαν δικαιολογία για τη δημοτική αρχή του Γρηγόρη Κωνσταντέλλου να ολιγωρήσει ή να αδιαφορήσει. Αντίθετα, από την πρώτη σχεδόν ημέρα της θητείας του, το 2015, έθεσε σε πρώτη προτεραιότητα τον συγκεκριμένο τομέα δημοτικής ευθύνης, συνιστώντας την εμπροσθοφυλακή της αυτοδιοίκησης.
Αναμφισβήτητα, πρόκειται για μια πρωτοβουλία που θα φέρει σημαντικές αλλαγές στην καθημερινή διαχείριση ενός νοικοκυριού και σίγουρα θα απαιτήσει μια άβολη περίοδο προσαρμογής. Ωστόσο η αλλαγή των καταναλωτικών συνηθειών και των μοτίβων απόρριψης των αποβλήτων από τα νοικοκυριά είναι μια επιτακτική αναγκαιότητα.
Δραστική μείωση δημοτικών τελών
Στόχος του «Πληρώνω όσο πετάω» είναι να αλλάξει μια παγιωμένη νοοτροπία στα νοικοκυριά που οδηγεί σε ένα περιβαλλοντικό αδιέξοδο. Η υιοθέτηση σε κάθε σπίτι μιας πρακτικής κατά την οποία καθημερινά τα απόβλητα διαχωρίζονται σε τουλάχιστον τρία ρεύματα (ανακυκλώσιμες συσκευασίες – υπολείμματα τροφών – λοιπά απόβλητα) έχει ένα άμεσο όφελος για το περιβάλλον, αφού θα οδηγούνται σημαντικά μικρότερες ποσότητες στον πράσινο κάδο και σε ταφή σε μια χωματερή. Έχει όμως και θετικό οικονομικό αποτέλεσμα για τον Δήμο. Για το λόγο αυτό το σχέδιο της δημοτικής αρχής είναι να επωφεληθούν τα νοικοκυριά μέσω της μείωσης των τελών που πληρώνουν.
Με την ένταξη ενός νοικοκυριού στο σύστημα «Πληρώνω όσο πετάω», τα δημοτικά τέλη που χρεώνονται μέσω του λογαριασμού ηλεκτρικού ρεύματος θα πέσουν στο 80% του σημερινού συντελεστή. Στο ποσό αυτό θα γίνει μείωση 20% για τη χρήση του καφέ κάδου. Και μια επιπλέον μείωση 10% για τον διαχωρισμό των ανακυκλώσιμων υλικών με το σύστημα του Δήμου που συγκεντρώνει τα υλικά πόρτα – πόρτα ή σε γωνιές ανακύκλωσης.
Προπληρωμένες σακούλες
Το επιπλέον κόστος που θα καλείται κάθε σπίτι να καταβάλλει θα είναι η αγορά των ειδικών σακουλών για τα σύμμεικτα. Κατά την πρώτη φάση εφαρμογής του συστήματος (που εκτείνεται μέχρι το τέλος του 2027) ένα πακέτο με 20 σακούλες των 30 λίτρων θα κοστίζει μόνο 0,10 ευρώ. Με άλλα λόγια, αν ένα νοικοκυριό απορρίπτει μια σακούλα 30 λίτρων συμμείκτων την εβδομάδα (ένας στόχος ρεαλιστικός αν γίνει συστηματικός διαχωρισμός), τότε θα καταβάλλει μόλις 35 λεπτά του ευρώ επιπλέον όλο τον χρόνο.
Με βάση τα σημερινά ισχύοντα, ένα ακίνητο επιφάνειας 100 τ.μ. πληρώνει 152 ευρώ τον χρόνο για δημοτικά τέλη. Το νέο πάγιο τέλος με το «Πληρώνω όσο πετάω» θα διαμορφωθεί στα 121 ευρώ και με τις εκπτώσεις θα φτάσει 85 ευρώ. Με άλλα λόγια τα τέλη στον μηνιαίο λογαριασμό ρεύματος θα μειωθούν από 12,7 ευρώ σε 7 ευρώ.
Σε αυτά θα προστεθεί μόνο το κόστος των προπληρωμένων σακουλών που για την εισαγωγική φάση του συστήματος είναι πρακτικά μηδενικό. Αργότερα, θα γίνει αναπροσαρμογή του κόστους με απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου.
Στόχος η κατάργηση της ταφής
Το «Πληρώνω όσο πετάω» έχει ήδη δοκιμαστεί σε επιχειρήσεις του Δήμου Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης με μεγάλη επιτυχία. Η επέκταση του προγράμματος δεν είναι μια επικοινωνιακή φωτοβολίδα, αλλά εντάσσεται σε μια πολύ μελετημένη στρατηγική για την εκτροπή των αποβλήτων από την ταφή. Το περιεχόμενο των πράσινων κάδων και τα ογκώδη απορρίμματα που παράγει ο Δήμος μπορούν σε ένα μεγάλο βαθμό να οδηγούνται προς ενεργειακή αξιοποίηση και έτσι να αποφεύγεται η ταφή.
Όπως ενημέρωσε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος το Δημοτικό Συμβούλιο, το ποσοστό των απορριμμάτων που εκτρέπονται από την ταφή σήμερα υπερβαίνει το 40% και ο στόχος της δημοτικής αρχής είναι οι επιδόσεις αυτές να φτάσουν το 50% μέχρι το τέλος του 2026 και το 85% στο τέλος του 2028. Η επί της ουσίας κατάργηση των δρομολογίων στη χωματερή της Φυλής είναι μια πολύ φιλόδοξη, πλην ρεαλιστική πλέον στόχευση για τον Δήμο. Θα είναι μια τομή που υπερβαίνει τα τοπικά όρια και θα εγγραφεί στα επιτεύγματα μιας αυθεντικά βιώσιμης πόλης.
