Μια πολύ επιτυχημένη παιδική ταινία κινουμένων σχεδίων το 2017, ο Κόκο, σύστησε στο ελληνικό κοινό, κυρίως το νεαρότερο, ένα παράξενο έθιμο από το Μεξικό, την Dia de los muertos που σημαίνει Ημέρα των νεκρών. Πρόκειται για την ημέρα που οι Μεξικανοί αφιερώνουν στους νεκρούς τους, σαν το ελληνικό Ψυχοσάββατο, πιστεύοντας ότι με ένα μικρό τελετουργικό ανοίγει ένα παράθυρο επικοινωνίας με το επέκεινα.
Στον Δήμο Βάρης Βούλας Βουλιαγμένης κατοικεί η εικαστικός Αρλίνα Παλαμήδη που γεννήθηκε και μεγάλωσε στο Μεξικό από Έλληνα πατέρα και έχει αφιερώσει μέρος του καλλιτεχνικού της έργου στο παράξενο αυτό έθιμο. Ο Δήμος αποφάσισε να υποστηρίξει την κα. Παλαμήδη στην ιδέα της να στηθεί μια εκδήλωση που θα κάνει πιο γνωστό αυτό το μακρινό έθιμο.
Έτσι, στις 2 Νοεμβρίου, στην Πνευματική Εστία Βούλας φιλοξενήθηκε μια καλλιτεχνική έκθεση, όπου η κα. Παλαμήδη εξέθεσε τις πρωτότυπες δημιουργίες της που σχετίζονται με την Dia de los muertos. Πάρα πολλά παιδιά προσήλθαν, το δημοτικό κτήριο κυριολεκτικά πολιορκήθηκε και μετά ακολούθησε ένα πολύ κεφάτο πάρτυ σε λατινοαμερικανικούς ρυθμούς, με το εστιατόριο Amigos να προσφέρει τάκος, σανγκρία καοι αναψυκτικά. Ο Δήμαρχος μετά τον χαιρετισμό του ξεκίνησε να χτυπά την πινιάτα που είχε δώρα για όλους.
Στο Μεξικό, όπως μας λέει η κα. Παλαμήδη, ο άνθρωποι ντύνονται και βάφονται ώστε να μοιάζουν σκελετωμένοι, μορφές που πήραν το όνομα Catrinas. Η καλλιτέχνις σκέφτηκε να κάνει τις Catrinas καλλιτεχνικό αντικείμενο με διάφορα θέματα και να τις πλαισιώσει με λόγο, μια ιδέα που υλοποιεί από το 2014. Οι θεματικές της Catrinas εκτέθηκαν στο πλαίσιο της εκδήλωσης, πυροδοτώντας γόνιμες συζητήσεις.
Πώς επιλέγετε τα θέματα για τις catrinas σας;
Σκέφτηκα να κάνω μεγάλες catrinas και να τους δώσω ένα νόημα, μια ιστορία. Η πρώτη μου catrina ήταν η Φρίντα Κάλο, μιας και ο άντρας της Φρίντα ήταν ο Ντιέγκο Ριβέρα, ο ζωγράφος που επινόησε το όνομα catrinas. Μετά επέλεξα μια προσωπικότητα που με επηρέασε, τον Νίκο Καζαντζάκη, όταν συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από τον θάνατό του. Μία άλλη catrina είχε θέμα τους πρόσφυγες από τον πόλεμο στη Συρία. Κάθε μία έχει την ιστορία της. Ορισμένες συνοδεύονται και από ποιήματά μου. Έχω catrina για την πυρκαγιά στο Μάτι, για τη γενοκτονία των Ποντίων αλλά και για την Ελευθερία με αφορμή τα 200 χρόνια από την απελευθέρωση της Ελλάδας που συμπίπτει με της επέτειο του Μεξικού και πολλές άλλες.
Πώς αντιμετωπίζει το ελληνικό κοινό την Dia de los muertos;
Οι Έλληνες θα έλεγα ότι έχουν εξοικειωθεί πλέον. Μετά την ταινία του Κόκο πολλά παιδιά έρχονται και δηλώνουν ενθουσιασμένα δείχνοντας μεγάλο ενδιαφέρον. Στο Μεξικό πρέπει να σας πω είναι μία από τις μεγαλύτερες γιορτές και κανονικά διαρκεί αρκετές ημέρες. Η σημαντικότερη ημέρα είναι η 2η Νοεμβρίου. Αρχικά η ημέρα αυτή εορταζόταν τον Αύγουστο με τη συγκομιδή του καλαμποκιού. Όταν τον 16ο αιώνα έφτασαν οι Ισπανοί, το άλλαξαν για την 1η και 2η Νοεμβρίου, την ημέρα των ψυχών. Έτσι παντρεύτηκε μπορούμε να πούμε το παγανιστικό με το χριστιανικό στοιχείο. Εγώ πάντα έχω και την Παναγία και τον Χριστό στον βωμό.
Πιστεύετε ότι υπάρχουν κοινά σημεία μεταξύ του ελληνικού και του μεξικανικού πολιτισμού;
Μας ενώνει η φιλοξενία και η ανθρωπιά. Πιστεύω ότι υπάρχουν πολλά κοινά σημεία των δύο λαών. Και στο Μεξικό οι άνθρωποι που συναντάς είναι χαρούμενοι, πρόσχαροι, προσφέρονται να βοηθήσουν. Έχουν διαφορετική κουλτούρα. Και βέβαια το Μεξικό έχει επίσης έναν μεγάλο και αρχαίο πολιτισμό, όπως των Μάγιας.
Πολλές φορές βλέπουμε την εικόνα ενός μακρινού κράτους, όπως το Μεξικό, μέσα από στερεότυπα. Ποια πιστεύετε ότι είναι η πλευρά της χώρας αυτής που έχει μείνει αθέατη στην Ελλάδα;
Αυτό που δεν φαίνεται εδώ είναι πως μιλάμε για την 12η οικονομία του κόσμου. Το Μεξικό έχει μεγάλη βαριά βιομηχανία, κατασκευάζονται αεροπλάνα, τρένα, αυτοκίνητα. Οι Έλληνες πιστεύουν ότι οι Μεξικανοί καλοπερνάνε και έχουν μία λανθασμένη εικόνα για τον Μεξικανό ως τεμπέλη. Εδώ κοιμούνται οι άνθρωποι για σιέστα περισσότερο! Το Μεξικό έχει υπέροχους ζωγράφους, πολλούς νομπελίστες επιστήμονες. Είναι μία χώρα που έχει να δώσει πολλά και έχει μεγάλη φυσική ομορφιά. Η πόλη του Μεξικού είναι τόσο εντυπωσιακή, με απίστευτα μουσεία, όπως το ανθρωπολογικό μουσείο, το πρώτο στον κόσμο.
Νομίζετε ότι πέτυχε η εκδήλωση της Βούλας;
Ναι, θεωρώ ότι πέτυχε πάρα πολύ. Τα μηνύματα που έλαβα ήταν θριαμβευτικά και με ρωτούσαν όλοι αν θα επαναληφθεί του χρόνου. Το ευχαριστήθηκαν πάρα πολύ τα παιδιά, δέχτηκα βροχή ερωτημάτων κάτι που με ευχαρίστησε πολύ. Γι’ αυτό είχα φροντίσει να μην είναι τίποτα τρομακτικό. Το νόημα της γιορτής δεν έχει τίποτα το αρνητικό, δεν είναι σαν το Χάλογουιν, το κέλτικο έθιμο που σκοπό έχει να διώξει τις ψυχές. Εμείς τις προσκαλούμε. Ο θάνατος δεν είναι κάτι τρομακτικό, είναι κάτι με το οποίο θα πρέπει να συμφιλιωθούμε.
Φωτογραφίες: Βαγγέλης Γκικόπουλος
