Αν οι ιστορικοί προσεγγίζουν το παρελθόν με βάση τα συμβάντα, οι φιλόσοφοι αποκωδικοποιούν τις ιδέες. Και αν έχει σημασία να γνωρίζουμε τη σύγχρονη πολιτική και κοινωνική ιστορία, είναι ίσως εξίσου σημαντικό να προσεγγίσουμε τον τρόπο σκέψης των προηγούμενων γενεών που σημάδεψαν ανεξίτηλα και καθόρισαν τη σημερινή εποχή. Γραμμένο την εποχή του «μιλένιουμ» αλλά πάντα επίκαιρο, το βιβλίο Ο εικοστός αιώνας του φιλοσόφου Αλέν Μπαντιού που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Ερατώ συνιστά μια πνευματική πρόκληση και ένα έργο αναφοράς για τις πολυποίκιλες πολιτιστικές και πολιτικές του αναφορές.
«Το ερώτημα για εμάς τους φιλοσόφους, δεν αφορά το τι γεγονός συνέβη κατά τη διάρκεια του αιώνα, αλλά το τι σκέψη συνέβη», γράφει στις εισαγωγικές σελίδες του βιβλίου, αναζητώντας για τους ανθρώπους του περασμένου αιώνα «τι σκέφτηκαν που να ήταν προηγουμένως αστόχαστο ή και αδιανότητο». Μέσα από μια εντυπωσιακή περιδιάβαση σε λογοτεχνικά και επιστημονικά έργα, αναλύοντας κορυφαία διλήμματα και πολιτικά προγράμματα, ο συγγραφέας αναζητά να ακτινογραφήσει τον τρόπο σκέψης στα 100 χρόνια που προηγήθηκαν του έτους 2000 ή της χρονιάς ορόσημο 1989.
Παρότι γνωστός μαρξιστής, ο Μπαντιού αποστασιοποιείται με πάθος έναντι της σταλινικής κληρονομιάς και έχει ενδιαφέρον ο τρόπος με τον οποίο διαχωρίζει τους δύο λεγόμενους «ολοκληρωτισμούς» του 20ού αιώνα, τον φασισμό και τον υπαρκτό σοσιαλισμό. «Μία από τις εμμονές του αιώνα ήταν η επίτευξη οριστικών αποτελεσμάτων», γράφει για παράδειγμα αναλύοντας τους ολοκληρωτικούς πολέμους που σημάδεψαν τον αιώνα, αλλά και τη ναζιστική «τελική λύση» του υποτιθέμενου εβραϊκού προβλήματος. Με μεγάλη ενάργεια περιγράφει τα συλλογικά οράματα που σφράγισαν τις υποκειμενικότητες της εποχής, την «οικοδόμηση ενός εμείς» που μπορεί να φαίνεται αδιανόητη σήμερα, τουλάχιστον για τη Δύση.
Ο εικοστός αιώνας δεν είναι ένα εύκολο βιβλίο, καθώς ο συγγραφέας δοκιμάζει νέες εννοιολογήσεις που ο μεταφραστής Κώστας Τσάμπουρας με την επιμέλεια του Βλάση Σκολίδη απέδωσε με αξιέπαινη καθαρότητα. Οι υποσημειώσεις του συγγραφέα και του μεταφραστή δίνουν αφορμές για περαιτέρω μελέτη σε κορυφαία έργα του 20ού αιώνα που ξεχώρισαν. Είναι μια αναγνωστική πρόκληση που αξίζει.
