Αγόρασα το βιβλίο του Αλέξη Τσίπρα την πρώτη ημέρα κυκλοφορίας του. Από ενδιαφέρον γνήσιο, όχι μόνο δημοσιογραφικό. Διότι όποιος αποφασίζει και εφαρμόζει «ριμπράντινγκ», δηλαδή μια εκστρατεία ανάταξης της δημόσιας εικόνας του, έχει κάνει εξαρχής μια βασική παραδοχή: Ότι κάτι πήγε στραβά, ότι κάτι τον έπληξε. Και πριν επανέλθει στο προσκήνιο, θέλει να κλείσει τους λογαριασμούς του με το κακό παρελθόν, να κάνει αυτό που ονομάζεται αναστοχασμός.
Στα θετικά του βιβλίου συγκαταλέγονται η στρωτή αφήγηση και ο χαρακτήρας χρονικού που κράτησε την προσοχή αμείωτη θα έλεγα, παρά κάποια αχρείαστα κεφάλαια κυβερνητικού απολογισμού. Όμως τα συναισθήματα κατά την ανάγνωση εναλλάσσονταν αρνητικά: Από την έκπληξη στην απογοήτευση και από την απορία στον θυμό. Διότι αντί για μια ειλικρινή «συγγνώμη» για τα όποια λάθη, αντί για μια έντιμη αναψηλάφηση των πληγών που άφησε στη χώρα και στο κόμμα του, στις 760 σελίδες της Ιθάκης ο Αλέξης Τσίπρας κάνει έναν πλου αυτοεπιβεβαίωσης μέσα σε μια θάλασσα βολικών εξηγήσεων.
Ο ίδιος είναι ένας αδιαμφισβήτητος «ηγέτης», όπως χωρίς ιδιαίτερη συστολή αναφέρεται στον εαυτό του, ένας πρωθυπουργός με το Π να γράφεται πάντα κεφαλαίο, ο οποίος ατυχώς έπλεε «με τσακισμένο σκαρί», μια αξιοσημείωτη αναφορά στον ΣΥΡΙΖΑ που ο ίδιος δημιούργησε. Κάποια στιγμή αισθανόταν όπως λέει «τη μοναξιά του καπετάνιου που το πλήρωμά του είναι καταπτοημένο και παράλυτο από την ήττα», σε μια μεταφορά που προδίδει πόση απόσταση θεωρεί ότι τον χωρίζει από τα στελέχη του – ας μη μιλήσουμε για την απόσταση από τη βάση του κόμματος και τον λαό.
Οι συνεχείς, κοινότοπες κατά κανόνα, αναφορές στα ομηρικά έπη που παρουσιάζουν τον Αλέξη Τσίπρα ως νέο Οδυσσέα, τι άλλο αποκαλύπτουν, αν όχι μια αυτοεικόνα αρχαϊκού ήρωα περιστοιχισμένου από ανόητους συντρόφους που «χάθηκαν από τα δικά τους μεγάλα σφάλματα», όπως μας λέει και το προοίμιο της Οδύσσειας. Άλλωστε, το «ποιος φταίει» είναι το κεντρικό ερώτημα που πλανάται στο βιβλίο και επιχειρεί να φωτίσει ο συγγραφέας. Όμως η ευθύνη για τις δύσκολες αποφάσεις και κυρίως τις στραβοτιμονιές ποτέ δεν αναλαμβάνεται καθαρή, ατόφια: «Φέραμε μια συμφωνία που στους δεδομένους συντριπτικά αρνητικούς συσχετισμούς στην Ευρώπη και με δεδομένα όσα κληρονομήσαμε … ήταν ό,τι καλύτερο μπορούσε κανείς να πετύχει», γράφει για παράδειγμα σχετικά με το τρίτο μνημόνιο που συμφώνησε μετά το δημοψήφισμα του 2015, σε μια χαρακτηριστική προσπάθεια να διασκορπιστούν οι ευθύνες στις επικρατούσες συνθήκες.
Για την τραγωδία στο Μάτι ο Αλέξης Τσίπρας αφιερώνει πολλές γραμμές οδύνης όμως καταλήγει και πάλι σε μια τακτική αυτοπροστασίας: «Δεν ήμουν εγώ ο δημιουργός αυτού του κράτους που δεν μπόρεσε να προστατεύσει τους πολίτες του, αλλά εγώ ήμουν επικεφαλής του όταν έγινε η καταστροφή». Μια αξιοσημείωτη αποστασιοποίηση θα επιλέξει και για την υπόθεση Novartis, στον χειρισμό της οποίας αναγνωρίζει λάθη: «Πείστηκα παρά τις αρχικές μου αντιρρήσεις, από την άποψη της πλειοψηφίας των συνεργατών μου» γράφει, πάλι για να μη μείνει μόνος στο κάδρο των ευθυνών.
Ο κατάλογος των ανάλογων παραδειγμάτων είναι μεγάλος. Ο Γιάνης Βαρουφάκης επικρίνεται ως «αρνητικός πρωταγωνιστής» της διαπραγμάτευσης με τους δανειστές, σαν να είναι ο πρωθυπουργός που τον επέλεξε για κορυφαίο υπουργό του κάποιος εξωτερικός παρατηρητής. Για τη συμφωνία συνεργασίας με τον Πάνο Καμμένο και πάλι κρατά αποστάσεις, αφού «κυρίως ο Παππάς έκανε τις επαφές και εγώ είχα μιλήσει μία δύο φορές μαζί του». Το φιάσκο του διαγωνισμού με τις τηλεοπτικές άδειες ήταν πάλι μια «πρόταση Παππά» για την οποία «τελικά πείστηκ(ε)». Τον δε Κασσελάκη ισχυρίζεται ότι δεν τον υποστήριξε ποτέ, αντίθετα ήταν ο τότε υποψήφιος πρόεδρος που «εργαλειοποίησε στο έπακρο» την απόφασή του «να μείν(ει) ουδέτερος».
Έχει ενδιαφέρον ότι σε κάθε παραδοχή λάθους προστίθεται ένα «όμως» που αναιρεί αμέσως την αυτοκριτική. Η παραδοχή του σφάλματος γίνεται προσχηματικά μόνο και μόνο για να γλιτώσει εύκολα από τα άβολα σημεία της ιστορίας και να ακολουθήσει μια ρητορική αυτοεξύψωσης. Μια τέτοια χαρακτηριστική ψευδο-απολογία εκφώνησε ο Αλέξης Τσίπρας στη Βουλή από όπου μεταφέρεται και στο βιβλίο: «Ναι, κάναμε λάθη. Ουδείς αλάθητος και πρώτος εγώ. Φρονώ όμως ότι δεν υπάρχει προηγούμενο στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία χώρας που να είναι πρακτικά στο χείλος της χρεοκοπίας και να διαπραγματεύεται με τόση επιμονή και αξιοπρέπεια».
Ο Αλέξης Τσίπρας με το βιβλίο του συστήνεται περισσότερο ως ένα θύμα των συγκυριών και των συνεργατών του. Μια παρεξηγημένη προσωπικότητα που είχε τις καλύτερες προθέσεις και τους χειρότερους εχθρούς. Αντί για ξεγύμνωμα και ταπείνωση, την αναγκαία δηλαδή συνθήκη για να αναζητήσει κανείς με ειλικρίνεια τα σφάλματα και τις αδυναμίες του, ο συγγραφέας της Ιθάκης επέλεξε να φορέσει μια νέα πανοπλία, για να μας πείσει πόσο σημαντικός είναι.
Πρώτη δημοσίευση στην εφημερίδα Ελεύθερος Τύπος, Σάββατο 10 Ιανουαρίου 2026
